H νέα παγκοσμίως θεωρία της αθηροσκλήρωσης («Θεωρία της Αθηροσκλήρωσης με εμπλοκή του PAF») δίνει την βιοχημική εξήγηση της προστατευτικής δράσης που ασκεί η Μεσογειακή δίαιτα και το ελαιόλαδο έναντι των καρδιοπαθειών και μέσα από μια νέα προσέγγιση σ το θέμα, υποδεικνύει σαν κύριο αίτιο για την αθηροσκλήρωση τον φλεγμονώδη παράγοντα PAF.

Η θεωρία αυτή έχει τύχει της αποδοχής της Ελληνικής και  διεθνούς  επιστημονικής  κοινότητας. Αν και από αρχαιοτάτων χρόνων, από στατιστικές και επιδημιολογικές παρατηρήσεις, είναι γνωστό ότι η Μεσογειακή δίαιτα – με κυριότερο παράγοντα το λάδι και τις ελιές – ασκεί ευεργετική δράση σε πολλές ασθένειες και κυρίως στα καρδιαγγειακά νοσήματα, δεν έχει διαλευκανθεί πλήρως ο βιοχημικός μηχανισμός και τα συστατικά που ασκούν αυτή την ευεργετική δράση.

Η θεωρία της αθηρογένεσης

Η ερευνητική μας ομάδα έχει αναπτύξει μια νέα παγκοσμίως θεωρία σχηματισμού των αθηρωματικών πλακών (αθηρογένεση), την «Θεωρία της Αθηροσκλήρωσης με εμπλοκή του PAF» (βλ. Σχήμα 1) μέσα από την οποία δίνεται και η βιοχημική εξήγηση της προστατευτικής δράσης που ασκεί η Μεσογειακή δίαιτα έναντι των καρδιοπαθειών καθώς επίσης και η ευεργετική δράση του ελαιολάδου [1] – Σχήμα

Η θεωρία αυτή, μέσα από μια νέα προσέγγιση στο θέμα, ενοποιεί τις υπάρχουσες θεωρίες της αθηρογένεσης, υποδεικνύει σαν κύριο αίτιο για την αθηρωμάτωση και την αρτηριοσκλήρυνση το φλεγμονώδη παράγοντα που είναι υπεύθυνος για την πρόκληση της αθηρωμάτωσης (ο οποίος είναι ο Παράγοντας Ενεργοποίησης των Αιμοπεταλίων, Platelet-Activating Factor, PAF) και συμπληρώνει την υπάρχουσα γνώση, ώστε να είναι δυνατή η εξήγηση των σχετικών πειραματικών δεδομένων της διεθνούς βιβλιογραφίας, χωρίς τα κενά που παρουσίαζαν οι μέχρι σήμερα αποδεκτές θεωρίες.

Σχήμα 1. Platelet Activating Factor – a molecular link between atherosclerosis theories Constantinos A. Demopoulosa, Haralabos C. Karantonisa, Smaragdi Antonopouloub a Faculty of Chemistry, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece b Department of Science of Nutrition-Dietetics, Harokopio University, Athens, Greece

Το μόριο του PAF (Σχήμα 2) ανακαλύφθηκε και διαλευκάνθηκε η δομή του το 1979 από τον Κ.Α. Δημόπουλο [2]. Αξίζει να αναφερθεί ότι στη συνέχεια κάθε τέσσερα χρόνια για μια εικοσαετία πραγματοποιείτο Παγκόσμιο Συνέδριο με αποκλειστικό και μόνο θέμα τον PAF.

Σχήμα 2. Παράγοντας Ενεργοποίησης των Αιμοπεταλίων (PAF). Χημικός τύπος και δομή στο χώρο

 

Η οξείδωση της LDL (της λιποπρωτεΐνης Low Density Lipoprotein που είναι πλούσια σε χοληστερόλη και η αύξησή της συνδέεται με την αθηρογένεση), είναι μια φυσιολογική διεργασία που λαμβάνει χώρα στο αίμα του ανθρώπου και εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως τη διατροφή (αντιοξειδωτικά στη τροφή), τον τρόπο ζωής (κάπνισμα, άσκηση) κ.λπ. Κατά την διαδικασία της οξείδωσης της LDL παράγεται PAF, τον οποίον απομονώσαμε και πιστοποιήσαμε με βιολογικές δοκιμασίες και με χημικές μελέτες [3]. Οι επιβλαβείς δράσεις της LDL ταυτίζονται με τις επιβλαβείς ιδιότητες του PAF. Όταν λοιπόν τα επίπεδα του PAF αυξάνονται ανεξέλεγκτα από την οξείδωση της LDL ή για άλλους παθολογικούς λόγους (π.χ. διάφορες ασθένειες), τότε ο PAF – πλην των άλλων – προκαλεί τοπική φλεγμονώδη αντίδραση στο αγγείο, με αποτέλεσμα την πρόκληση αθηρογένεσης με μηχανισμό που έχει προταθεί από την ερευνητική μας ομάδα και δίνεται με κινούμενες εικόνες (animation) στην ιστοσελίδα biochemnutrition.org στην Ενότητα «ΕΡΕΥΝΑ».

Δεχόμενοι λοιπόν – σύμφωνα με τη θεωρία μας– ότι ο PAF αποτελεί τη γενεσιουργό αιτία της αθηρωμάτωσης, η ερευνητική μας ομάδα αναζήτησε αναστολείς του PAF σε τρόφιμα που συμπεριλαμβάνονται στη Μεσογειακή δίαιτα, αφού η Μεσογειακή δίαιτα παίζει προστατευτικό ρόλο στη δημιουργία της αθηρωμάτωσης [4].

Το ελαιόλαδο στο μικροσκόπιο της έρευνας

Το πρώτο τρόφιμο που εξετάσαμε ήταν το ελαιόλαδο. Πράγματι διαπιστώσαμε την ύπαρξη λιποειδικής φύσης ενώσεων που εμφανίζουν in vitro σημαντική ανασταλτική δράση έναντι του PAF (σαν αναστολείς ή ανταγωνιστές), αν και περιέχονται στο ελαιόλαδο σε πολύ μικρές ποσότητες [5]. Ίδιες ενώσεις πιστοποιήσαμε και στον ελαιοπυρήνα. Παρουσία παρόμοιων ενώσεων διαπιστώσαμε και στα σπορέλαια, αλλά σε ελάχιστες ποσότητες σε σχέση με το ελαιόλαδο [6]. Τις κυριότερες από τις βιολογικά δραστικές αυτές ενώσεις που απομονώσαμε από τις παραπάνω πηγές τις μελετήσαμε και δια- λευκάναμε τη δομή τους.

Άλλα τρόφιμα που εξετάστηκαν στο πλαίσιο αυτών των μελετών, ήταν το μέλι [7], το γιαούρτι [8], το κρασί [9], τα ψάρια [10] και διάφορα θαλασσινά. Σε όλα τα παραπάνω τρόφιμα απομονώσαμε, μελετήσαμε και πιστοποιήσαμε λιποειδικής φύσης ενώσεις, οι οποίες δρουν ως αναστολείς ή ανταγωνιστές του PAF. Μελέτες Ευρωπαίων ερευνητών έδειξαν την ύπαρξη αναστολέων του PAF στο σκόρδο και στο κρεμμύδι, που – όπως είναι γνωστό – περιλαμβάνονται στα τρόφιμα της Μεσογειακής δίαιτας.

Τα παραπάνω δεδομένα μας ενισχύει τη διατύπωση της ακόλουθης άποψης: H στατιστική παρατήρηση, που προήλθε από πειραματικές, κλινικές και επιδημιολογικές μελέτες, σύμφωνα με τις οποίες η Μεσογειακή δίαιτα προστατεύει από τη δημιουργία αθηρωμάτωσης και κατά συνέπεια οδηγεί σε μείωση της εμφάνισης των καρδιαγγειακών νοσημάτων, εξηγείται με βιοχημικό τρόπο από τα πειραματικά μας αποτελέσματα ως εξής: Στα τρόφιμα που περιλαμβάνονται στη Μεσογειακή δίαιτα υπάρχουν λιποειδικής φύσης ενώσεις που εμφανίζουν ανασταλτική δράση έναντι του PAF (του φλεγμονώδους παράγοντα που προκαλεί τον σχηματισμό αθηρωματικών πλακών και καρδιαγγειακών νοσημάτων) και κατά συνέπεια οι αναστολείς αυτοί του PAF παίζουν προστατευτικό ρόλο στη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας. Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί και η σημασία των αντιοξειδωτικών στα τρόφιμα της Μεσογειακής δίαιτας, αφού αυτά περνούν και στο αίμα, με αποτέλεσμα να προστατεύουν – εν μέρει – την LDL από την οξείδωση και κατά συνέπεια να μειώνουν την παραγωγή του PAF.

Για να αποδειχθεί η ισχύς της θεωρίας μας διεξήχθησαν με το ελαιόλαδο in vivo πειράματα σε πειραματόζωα τα οποία έδειξαν ότι στο ελαιόλαδο δεν είναι τα ακόρεστα λιπαρά (κλάσμα των ουδετέρων λιποειδών) που προστατεύουν από τα καρδιαγγειακά νο- σήματα, αλλά τα πολικά λιποειδή του ελαιολάδου που είναι ισχυροί αναστολείς του PAF. Ακόμα διαπιστώσαμε (Σχήμα 3) ότι αναστέλλεται ο σχηματισμός αθηρωματικών πλακών στα ζώα με υψηλά επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, όταν στην τροφή τους περιλαμβάνονται και αναστολείς του PAF από το ελαιόλαδο ή από τον ελαιοπυρήνα [11, 12]. Με ανάλογα πειράματα με πειραματόζωα (Σχήμα 3), αποδείξαμε ότι οι αναστολείς του PAF από το ελαιόλαδο υποστρέφουν (θεραπεύουν) τις υπάρχουσες αθηρωματικές πλάκες σε βαθμό ανάλογο εκείνου των στατινών [13]. Η ύπαρξη βιολογικά δραστικών λιποειδών με αντιαθηρογενετικές και θεραπευτικές ιδιότητες στο ελαιόλαδο είναι σημαντική γιατί τα λιποειδή αυτά υπάρχουν στη διατροφή μας και είναι φυσικής προέλευσης, ώστε να μην περικλείουν κινδύνους για την υγεία μας όπως οι παρενέργειες που παρουσιάζουν τα φάρμακα.

 

Σχήμα 3: Αποτελέσματα με μορφομετρική ανάλυση πειραμάτων με πειραματόζωα για την αναστολή και υποστροφή (θεραπεία) των αθηρωματικών βλαβών. Στις ομάδες ελέγχου Α (για την αναστολή) και Β (για την υποστροφή) χορηγείται τροφή συμβατική και δεν διαπιστώνεται σχηματισμός αθηρωματικών πλακών στο χρονικό διάστημα που φαίνεται στο σχήμα. Στις ομάδες Γ(για την αναστολή) και Δ (για την υποστροφή) χορηγείται, στα διαστήματα που φαίνονται στο σχήμα, αθηρογόνος δίαιτα πλούσια σε χοληστερόλη και διαπιστώνεται σχηματισμός αθηρωματικών πλακών (το πάχος ορίζεται από τα δύο κόκκινα βέλη). Στην ομάδα Ε (για την αναστολή) συγχορηγείται, στα διαστήματα που φαίνονται στο σχήμα, αθηρογόνος δίαιτα μαζί με πολικά λιποειδή του ελαιολάδου και παρατηρείται αναστολή του σχηματισμού αθηρωμάτωσης. Στην Ζ (για την υποστροφή) μετά την αθηρογόνο δίαιτα συγχορηγείται, στα διαστήματα που φαίνονται στο σχήμα, συμβατική τροφή μαζί με πολικά λιποειδή του ελαιολάδου ή στατίνης και παρατηρείται υποστροφή της αθηρωματικής πλάκας.

 

Εντοπισμός PAF και στα απόβλητα της ελαιουργίας

Αναζήτηση των αναστολέων του PAF στα διάφορα στάδια της παραγωγής του ελαιολάδου και της επεξεργασίας του ελαιοπυρήνα για την παρασκευή του πυρηνελαίου, έδειξε ότι τα δραστικά αυτά συ- στατικά με αντιαθηρογόνο δράση, υπάρχουν και στα απόβλητα της ελαιουργίας, κυρίως στον κατσίγαρο. Τα απόβλητα της ελαιουργίας, λόγω της μεγάλης περιεκτικότητάς τους σε φαινολικά συστατικά, είναι τοξικά για το περιβάλλον και η διαχείρισή τους αποτελεί το σημαντικότερο πρόβλημα της ελαιουργίας, αφού δεν διατίθενται τα απαραίτητα χρηματικά ποσά για την ασφαλή από περιβαλλοντικής άποψης διαχείριση τους. Η ύπαρξη όμως των αναστολέων του PAF στα απόβλητα της ελαιουργίας τους προσδίνουν μια προστιθέμενη αξία.

 

Προστασία από τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης

Με βάση τα δεδομένα των δικών μας πειραμάτων και εκείνων της διεθνούς βιβλιογραφίας, πιστεύουμε ότι δεν είναι η χοληστερόλη και τα κορεσμένα λιπαρά το γενεσιουργό αίτιο του σχηματισμού των αθηρωματικών πλακών, αλλά ο PAF. Τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης και κορεσμένων λιπαρών στο αίμα εντείνουν την οξείδωση της LDL και κατά συνέπεια την παραγωγή PAF με τα αποτελέσματα που προαναφέραμε. Η προστασία μας από τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης και κορεσμένων λιπαρών μπορεί να γίνεται με αναστολείς του PAF από τη Μεσογειακή δίαιτα. Άλλωστε οι Κρητικοί που παρουσιάζουν τα λιγότερα καρδιαγγειακά νοσήματα δεν έχουν και τις καλύτερες τιμές χοληστερόλης σύμφωνα με τα γενικά παραδεκτά πρότυπα.

Τα αποτελέσματά μας και οι προτάσεις μας σχετικά με την αθηρογένεση, σήμερα ενισχύονται και από δημοσιευμένες μελέτες άλλων ερευνητών που θεωρούν ότι η χοληστερόλη σχετίζεται μεν στατιστικά με τα καρδιαγγειακά, χωρίς όμως να αποτελεί και το αίτιο αυτών, προτείνοντας στην εργασία τους μάλιστα και συγκεκριμένους μηχανισμούς [14], οι οποίοι είναι σε συμφωνία με την θεωρία της αθηρογένεσης που έχουμε αναπτύξει.

Τα παραπάνω ερευνητικά μας αποτελέσματα ενισχύονται και από πειράματά μας με ανθρώπους, οι οποίοι ετράφησαν για ένα μήνα με επιλεγμένα γεύματα Μεσογειακής δίαιτας (πλούσια σε αναστολείς του PAF) της Olympic Catering [15] ή της Goody’s [16]. Τόσο οι φυσιολογικοί όσο και οι διαβητικοί (που έχουν προδιάθεση σε καρδιαγγειακές παθήσεις) έδειξαν τη χαρακτηριστική μειωμένη βιολογική δράση του PAF στο αίμα (μεταβολή της ικανότητας συσσώρευσης των αιμοπεταλίων από  τον PAF) που από τα πειράματά μας με τα πειραματόζωα σχετίζεται στατιστικά με την αναστολή σχηματισμού αθηρωματικών πλακών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αποδεικνύεται και σε πειράματα με ανθρώπους (με έμμεσο βέβαια τρόπο, αφού δεν μπορούμε να προκαλέσουμε σε ανθρώπους αθηρογένεση και να μελετήσουμε με άμεσο τρόπο το φαινόμενο) ότι η Μεσογειακή δίαιτα, που είναι πλούσια σε αναστολείς του PAF, προστατεύει από την αθηρογένεση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

 

Η παραπάνω έρευνα αποτελεί μια καθαρά ελληνική προσπάθεια, που ξεκίνησε και συνεχίζεται εξ’ ολοκλήρου στην Ελλάδα, από Έλληνες επιστήμονες. Η χρηματοδότηση της έρευνας αυτής προ- έρχεται μόνο από τα Ελληνικά Πανεπιστήμια και την Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας. Τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα έχουν και πρακτική σημασία, αφού από τα πολικά λιποειδή του ελαιολάδου έχουν προκύψει σχετικές πατέντες ΟΒΙ και διεθνείς και μπορούν αναπτυχθούν νέα λειτουργικά τρόφιμα και συμπλήρωμα διατροφής.

Το παρόν άρθρο αποτελεί προϊόν αναδημοσίευσης του αντίστοιχου άρθρου του τεύχους 88 του περιοδικού “Ελιά και Ελαιόλαδο”. 

Γράφει ο κ. Κωνσταντίνος Α. Δημόπουλος, ομότιμος Καθηγητής Βιοχημείας & Χημείας Τροφίμων του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της Επιστημονικής Εταιρείας Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας (4Ε).

 

 

The post Με ποιο τρόπο το ελαιόλαδο και η Μεσογειακή δίαιτα προστατεύουν από την αθηροσκλήρωση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα appeared first on olivenews.gr.

Add new comment

ΦΑΣΑ